BOCUK GECESİ VE CADILAR BAYRAMI ÜZERİNE (1)

14.02.2019
335 kez okundu
imbik@devrimgazetesi.com.tr

Efendim, siz değerli okurlarımın anımsayacağı gibi; daha önceki bir yazımda Keşan’ın Çamlıca Köyü’nde yapılan ‘Cadılar Bayramı’na değinmiş, bocuk geleneği üzerinde durmuştum.
Bu yazıyı hazırlarken, elime bir belge geçti. Bu belge; rahmetli Prof. Dr. Erman Artun’un  Tekirdağ çevresinde yaptığı bir araştırmaya aitti.
Düşündüm de; böyle bir çalışma kenar köşede kalmamalı ve Tekirdağ’ın folklorik yaşamına ve tarihine ilgi duyanların kullanılmasını sağlamak amacıyla; gazetemizde yayınlamak doğru bir davranış olacaktı. Umarım; bu çalışma ilginizi çeker. Saygılarımla..

TEKİRDAĞ ÂDETLERİNDEN
‘BOCUK GECESİ VE SEDENKA’
Prof. Dr. Erman Artun

Tekirdağ halk kültürünün coğrafî konumu ve tarihi bağlarıyla özel bir konumu vardır. Tekirdağ halk kültürü Orta Asya, Anadolu, İslâmiyet ve ortak Balkan kültürüyle beslenmiş, günümüze gelmiştir. Türkiye ve Balkan ülkeleri, tarihi evrimleri ve çağlar boyu süren ilişkileri sebebiyle bir ortak Balkan kültürü oluşmuştur. Günümüzde karşılaştırmalı yöntemle bu kültür ortaklığının derinlemesine araştırıldığını söyleyemeyiz. Balkanlara Türk göçleri 14. yüzyılda başlamış, 1877'den bu yana göç yön değiştirerek Balkanlardan, Türkiye'ye yönelmiştir. Bu göç günümüzde de sürmektedir. Türk halk kültürü, göçlerle Balkanlara taşınmış, oradaki halk kültürleriyle tanışıp iç içe yaşamıştır. Geriye dönüşte ortak Balkan kültürü, yeni yerleşim merkezlerine taşınmıştır.
Bu iki âdet ritüel kalıntılarıyla örülmüştür. Ritüeller tabiatın bilinmeyen yönlerini simgeler (Kostic, 1972:6-11). Her ritüel bir sembolden oluşur. Yaşanılan dünyayla öbür dünyanın ilişkisine dayanır (Prosic, 1976:33-50). Ritüellerde eski dinlere ait izler bulmak mümkündür (Antoijevic,1979:112-115). Önceleri köylü, hayatının düzenli olması, kötülüklerden korunma ve verimi sağlamak için bilinçli olarak bu törenlere katılırdı (Karadağ, 1978:9).
Bugün eğlence ön plana çıkmış görünüyorsa da bu iki âdetteki inanmaların, ritüellerin günümüzde de sürmesi ritüellerin tam anlamıyla işlevini yitirmediğini göstermektedir. Bu âdetlerde şenlik, büyü, bolluk, bereket iç içedir. Tehlikeli, anlaşılmaz, ürkütücü, tabiat karşısında güçsüz yaratık insan, büyüden büyük destek görüyordu (Fisher, 1985:37). Taklit, eylem ve toplu katılma doğaya karşı büyüyle korunmadır (Nutku, 1985:17-18). Ritüellerde tabiat ve totemizm kültürü iç içedir (Cajkonovic, 1978:287). Ritüellerin özünde tabiatla barışık olma dileği yatar. Bocuk gecesi ve Sedenka âdetleri ortak Balkan kültürüyle beslenmiş şenliklerdir. Her etkin kültür, kendi düşüncesine, kendi bakış açısına ters düşen durumları ya siler ya da özellik değiştirerek kendi bünyesinde eritir. Balkanlarda Hıristiyanların Bojic, Noel, Paskalya adıyla yaptıkları (* Türk Kültürü Araştırmaları, Prof. Dr. Şükrü Elçin Armayanı, Y. 29/1-2, Ankara 1993, s. 34-51.) bayramlar eskiden kışın ölüp, ilkbaharda dirilen tabiat için yapılan bir bayramdı. Hıristiyanlık inancıyla bu gelenekler bugün, İsa'nın dirildiği gün şeklinde dinî bir bayram karakterine girmiştir (Çay, 1990:5). Bir zamanlar işlevsel niteliği olan bu oyunlar tabiatın çözülmesi oranında ilk çıkış özelliğini yitirerek güncelleşmeye, yeni bakış açısıyla kabuk değiştirmeye başlamıştır. Orta Asya Türk kültüründe totemizm ve Şamanizm’e bağlı, temsili karakter taşıyan şölen gibi ve sistemli ziyafetlerin varlığını biliyoruz (Köprülü, Millî Teb.Mec.,2.cilt:4-5). Türk ve Balkan halk kültüründe, İslâmiyet ve Hıristiyanlık öncesi bahar bayramlarının yapıldığını biliyoruz. Kışın soğuğundan sonra canlanan tabiat, sevinçle karşılanıyor, bu olay kutlanıyordu. Tabiattaki değişiklikler her kültür için, bir dönüm noktasıdır. Mevsimlerin bitişi ve başlangıcı bayramların temelini oluşturur. İnsanlar bu günlerde âyinler, törenler ve eğlenceler yapmışlardır. Bu âdetler büyük dinlere de girerek dîni bir nitelik kazanmıştır. Türkiye halk kültürü, tarih boyunca göçlerin, çeşitli kültürlerin, savaşların, ticaret yollarının, otuzun üstünde devletin kurulduğu birikimin üstüne gelmiştir. Trakya halk kültürü incelemelerinde Balkan kökenli kelimelere rastlanmaktadır. Bu ürünlerin Balkan kültürüyle karşılaştırmalı olarak incelediğimizde, Türk Halk kültürünün ürünleri olduğunu görüyoruz. Bocuk gecesi ve Sedanka Türk halk kültürü ürünleridir.
-DEVAM EDECEK-